|
|
Sindrom pekućih
usta
|
Sindrom pekućih usta (SPU) se opisuje kao pekući
osećaj jezika i/ili sluzokože usta i usana bez vidljivih
promjenama na sluzokoži usta. Oboljeli pacijenti se
javljaju stomatolozima žaleći se na biše problema,
uključujući pečenje, suvoću i promjenu ukusa. Žalbe na
račun SPU se češće dobijaju od žena, pogotovo nakon
menopauze. Smatra se da je oko 5% populacije i to
uglavnom osoba starijih od 60 godina. Uzroci SPU su
višestruki i ostali su nedovoljno rasvijetljeni.
Pacijenti koji pate od SPU su najčešće pregledavani od
strane više doktora, uključujući ljekara opšte prakse,
internistu, stomatologa, oralnog i maksilofacijalnog
hirurga, specijaliste bolesti usta i dr.
|
 |
|
|
 |
Postoje
brojni simptomi vezani za SPU ali koji nisu vezani za
tačno određenu anatomsku lokalizaciju u ustima. U više
od polovine pacijenata javljaju se bolni nadražaji, koji
su spontani i za koje pacijent ne može da nađe uzrok. |
|
Bolne senzacije se
najčešće javljajuna sluznici usta i to na više mjesta.
To su najčešće prednje 2/3 jezika, prednjio dio tvrdog
nepca i sluzokoža donje usne. Koža lica najčešće nije
zahvaćena. Kod većine pacijenata bol i pečenje se gube u
toku noći i pojavljuje se tek tokom ranog ili kasnijeg
jutra. Tokom dana oni se pojačavaju i dostižu svoj
maksimum u kasno poslije podne. |
|
Takođe se, kao
simptom, javlja i kserostomija, odnosno suvoća usta.
Ovaj simptom se javlja u oko 50% obolelih. |
|
Pored ovih simptoma,
često dolazi i do promjena u čulu ukusa. Promjene se
javljaju u oko 2/3 obolelih i sastoje se u
perzistirajućim ukusima (gorko, "metalno" ili oba). Ove
promjene se mogu ogledati samo u vidu slabljenja čula
ukusa. |
|
|
Iako
su se mnogi faktori krivili za nastanak ovog
oboljenja, oni su uglavnom osporavani. Prema nekim
istraživanjima najveći krivac za nastanak SPU jesu
mobilne proteze, koje svojim neprikladnim odnosom dovode
do stvaranja pekućih senzacija. Mana ovakvim
istraživanjima je to da se čak i poslije korekcije
takvih proteza i/ili izrade novih, SPU i dalje održao. |
 |
|
 |
Drugi faktor koji
može dovesti do stvaranja ovog sindroma jeste materijal
od koga se izrađuju proteze. Zapravo, metil-metakrilat
ima potvrđeno alergijsko dejstvo. Tako, u slučajevima
gdje je došlo do pojave eritema sluzokože, indikovana je
promjena materijala od kojeg je izrađena proteza (npr.
sa metalom). Tada dolazi do djelimičnog ili potpunog
gubitka simptoma. Međutim, u slucajevima gdje nema
znakova kontaktnog dermatitisa, promjena materijala
uopšte neće imati uticaja na simptome SPU. |
|
Osjetljivost na
amalgam je jedna od najčešćih medicinskih dijagnoza
povezanih sa SPU. Pored amalgama, za restaruraciji zuba
koriste se i zlato, platina, cink, galijum, indijum,
kobalt, hrom, nikl, gvožđe i silicijum. Iako su
prijavljeni slučajevi osjetljivosti na ove materijale,
njihova tačna uloga u nastanku SPU nije jasno utvrđena. |
 |
|
 |
Simptomi galvanizma
takođe mogu dati simptome slične onim u SPU. Galvanizam
prestavlja pojavu nastanka galvanskih struja u ustima
pacijenta uslijed prisustva različitih metala (npr.
amalgamska plomba i metalo-keramički most). Nastanak
ovakvih struja dovodi do pekućih senzacija sa ili bez
matlnog ukusa u ustima. Situacija se popravlja čim se
ukloni jedan od matela. |
|
Još jedan od faktora
koji može dovesti do SPU jeste kandida. Međutim, često
se dešava da je dijagnoza kandide zasnovana na
rezultatima antigljivične terapije a ne na osnovu
mikrobiološke analize. Pored toga, neka istraživanja
ukazuju da je kod čak 86% pacijenata sa SPU bez znakova
kandide došlo do poboljšanja, poslije terapije
antigljivičnim lijekovima. |
 |
|
|
 |
Mnogi
sistemski faktori su dovedeni u vezu sa SPU, iako su
za dosta od njih potrebna dodatna istraživanja kako bi
se utvrdila njihova povezanost. Među njačešćim uzrocima
UPS kod žena spominje se period menopauze odnosno
hormonski poremećaj koji se javlja normalno u tom
periodu. Oralne nelagodnosti zajedno sa SPU su najčešći
prateći simptom menopauze. Međutim, u brojnim
istraživanjima nijedna terapija hormonima nije
rezultirala poboljšanjem stanja. |
|
Anemija uslijed
nedostatka gvožđa kao i vitamina B kompleksa su smatrani
kao mogući faktori u nastanku SPU. Prema rezultatima
nekih istraživanja, čak 88% pacijenata je dobro
reagovala na terapiju B vitaminom, dok po drugoj
pacijenti uopšte nisu reagovali. Stoga, uloga vitamina B
u etiologiji SPU ostaje nedovoljno istražena |
 |
|
 |
Dijabetes se takođe
dovodi u vezu sa SPU. Smatra se da su pacijenti sa
dijabetesom podložniji nastanku infekcija kandidom, koja
izaziva simptome SPU. Takođe, zbog promjena koje se
dešavaju u krvnim sudovima ovih pacijenata, snižava se
prag za bol. |
|
Kako sindrom pekućih
usta u većini slučajeva nema jasnu somatsku (tjelesnu)
etiologiju, to se sve češće ispitivaju mogući psihološki
faktori. Prema nekim studijama u preko 50% pacijenata sa
SPU nađeni su psihičkih znaci. |
|
|
Čim se ustanovi postojanje pekućeg osjećaja kao i
osjećaj svraba treba uraditi temeljan pregled usne
duplje. Tim pregledom se mogu utvrditi eventualno
postojanje nekih lokalnih uzroka SPU. Na drugu stranu
neki sistemski poremećaji, kao što su nedostatak gvožđa
i vitamina B, mogu se lako utvrditi pregledom krvi. |
|
|
 |
Terapija SPU zavisi od dobro postavljenje dijagnoze
i od jasno utvrđene etiologije. To zapravo znači da će
terapija prije svega biti kauzalna tj. bice usmjerena ka
uzroku. |
|
U slučajevima gdje je
etiologija i dalje nepoznata, koriste se nekoliko
preparata, i to: rastvor 7% salicilne kiseline i 70%
alkohola koji se nanosi na bolno mjesto u trajanju od 10
sekundi, rastvori lokalnih anestetika kao i triciklični
antidepresivi (npr.
Elavil, Tryptanol, Endep, Elatrol, Tryptizol,
Trepiline, Laroxyl). Mehanizam
djelovanja ovih antidepresiva nije jasno utvrđen. |
|
Kod pacijenata kod
koji ovaj sindrom perzistira duži period, većina se
navikne na simptome i odustane od potrage za
odgovarajućom terapijom, pogotovo ako stomatolog pokaže
nadmenost il nestrpljenje. Na kraju, ukoliko se čak i
detaljnom pretragom ne dođe do odgovora o etiologiji SPU
savjetuje se pacijentima posjeta psihologu, radi
utvrđivanja nekih psihičkih problema, koji mogu biti
uzrok ovakvim promjenama. |
|
|
|
|
